اطلاعیه !
فرم عضویت در باشگاه مخاطبان





گزارش سیاستی
دربارۀ سوابق قانون‌گذاری در حوزۀ امر به معروف و نهی از منكر


۲۴ دی ۱۳۸۰   129  0  0
به سفارش ستاد احیای امر به معروف و نهی از منکر

 

نویسنده مسئول: سیدعلی کشفی

 

خلاصه
اصل هشتم قانون اساسی دربارۀ امر به معروف و نهی از منكر، به دو مساله توجه دارد؛ اول اينكه امر به معروف و نهي از منكر وظيفه‌ای است همگاني و متقابل برعهده «مردم نسبت به يكديگر، دولت به مردم و مردم نسبت به دولت» و دوم اينكه «شرايط و حدود و كيفيت آن را قانون تعيين می كند».  تکلیف قانون‌گذار برای تعیین شرایط و حدود و کیفیت آن توسط قانون معلوم می‌کند که این کنش اجتماعی از اساس چیزی است مربوط به امر دولت و درون ساخت حقوقی دولت باید معنی شود. پس پیگیری شرایط حدود و کیفیت امر به معروف و نهی از منکر، درواقع جستجوی خط‌مشی‌های قانون‌گذار در ادوار دولت‌های جمهوری اسلامی ایران دربارۀ امر به معروف و نهی از منکر است.  مطالعۀ سوابق حقوقی و قانونی امر به معروف و نهی از منکر را باید از این نقطه آغاز کرد.

    اما پیگیری شرایط حدود و کیفیت امر به معروف و نهی از منکر توسط قانون، به سادگی ممکن نیست. در این‌جا با مسئله مندی‌هایی مواجهیم که دشواری تصمیم‌ را آشکار می‌سازد. پرسش این است که امر به معروف و نهی از منکر، به عنوان یک عمل مومنانه، چگونه می‌تواند موضوع قانون‌گذاری باشد؟ دشواری پاسخ به این پرسش از تعریف امر به معروف و نهی از منکر آغاز می‌شود و تا تشکیل/عدم تشکیل سازمانی برای اجرای امر به معروف و نهی از منکر توسعه می‌یابد.

    امر به معروف و نهی از منکر بر خلاف بسیاری از کنش‌های مومنانه ـ مثلا صوم و حج و زکات و صلاه ـ صورت متعینی ندارد. لذا نخستین سطح مشکل در قانون‌گذاری همین است که آیا این اصل مسلم دینی قابل تعریف هست؟ اگر برای تعریف صرفا به تجزیۀ لغوی عبارت امر به معورف و نهی از منکر بپردازیم،  مشکل نمایان خواهد شد. 

    یکی از مهم‌ترین اجزای مفهومی در مساله امر به معروف و نهی از منکر، یعنی دایره معروف و منکر، بسیار گسترده است. مرحوم امام (ره) در تحریرالوسیله معروف و منکر را شامل تمامی واجبات و محرمات عقلی و شرعی و حتی مستحبات و مکروهات نیز می‌دانند. معنای امر و نهی نیز به همین گستردگی است و از نوعی میل و ایمان و یا انزجار و نفرت و برائت درونی می‌تواند آغاز شود، به نصیحت و آموزش و تبلیغ و تذکر و نهیب برسد و حتی به ضرب و جرح و قتال ختم گردد. تشکیل حکومت اسلامی و تعیین حدود و ثغور منطقه مسئولیت و مجازات و نیز تشکیل و تعیین روندهای جزایی قضایی و انتظامی از مصادیق امر به معروف و نهی از منکر اند. می‌توان گفت که ضلع امر به معروف و نهی از منکر از جانب دولت به مردم با تشکیل حکومت اسلامی و تعیین و توسعه مسئولیت‌ها و اختیارات آن، پیشاپیش و فارغ از اصل هشتم قانون اساسی محقق شده است. 

    تاکیداتی که از سوی رهبران انقلاب اسلامی و اندیشمندان مرجع و تراز آن درباره امر به معروف و نهی از منکر شده است را عمدتا باید ناظر بر آن دو وجه دیگر این فریضه مترقی بدانیم. یعنی وجه مردم به دولت و مردم به مردم.   در این‌جا با مسئله‌مندی دیگری مواجهیم که تحقق اصل هشتم قانون اساسی در پی دارد: آیا امر به معورف و نهی از منکر را باید یک سازمان  یا سازمان‌های مشخصی انجام دهند یا امری عمومی است؟

    تشکیل یک سازمان برای امر به معروف و نهی از منکر از مسایل مناقشه‌برانگیز در جمهوری اسلامی ایران بوده است. این مناقشات را تا درون مذاکرات پیرامون اصل هشتم در مجس خبرگان قانون اساسی نیز می‌توان دنبال کرد. تاریخچۀ تقنین امر به معروف و نهی از منکر، از پس چنین مناقشاتی سمت و سویی خاص دنبال کرده است. می‌توان گفت این تاریخچه دو محور اصلی دارد: یکی تشکیل ساختارهایی به نام امر به معروف و نهی از منکر و دیگری تصویب قانونی برای حمایت از آمران به معروف و ناهیان از منکر. هرچه محور نخست به سمت «سازمانی»کردن، «اختصاصی»کردن و «گروهی»کردن امر به معروف و نهی از منکر بوده است، محور دوم تلاش داشته است تا آن را «همگانی» کند. محور دوم مشخصا در قانون حمایت از آمران به معروف و نهی از منکر دنبال شده است.
 
    به نظر می‌رسد آن‌چه که درون قانون حمایت از آمران به معروف و ناهیان از منکر، در تخاطب با اصل هشتم قانون اساسی، آغاز شده، تا به ایده‌هایی نظیر مساله سوت‌زنی ادامه یافته؛ آن‌چه در این میان مورد توجه است تقویت نظارت مردم بر دولت از طریق ایجاد نوعی مصونیت‌بخشی به تبعات این نظارت است. در عین حال این قانون تلاش کرده است حدود معروف و منکر و حدود امر و نهی را معین و تنظیم کند.

    تاریخچۀ تقنین امر به معروف و نهی از منکر، تاریخ تحقق آن است. آن عقلانیتی که درون امر به معروف و نهی از منکر وجود دارد درون این تاریخچه تحقق خود را جست‌وجو می‌کند. پس ما حق نداریم به سادگی از صورت‌های تعین‌یافته، به بهانۀ انحراف، افراط و یا سطحی‌نگری، صرف‌نظر کنیم. ما به سادگی آن‌چه به سازمانی‌شدن امر به معروف و نهی از منکر می‌کشاند را از آن‌چه مشارکت مردم و نظارت آن‌ها بر دولت می‌خواهد جدا می‌کنیم. این دو، حتی اگر در تاریخچۀ تحقق، از هم جدا افتاده باشند، درون عقلانیت نخستین، یعنی در بنیاد آموزۀ امر به معروف و نهی از منکر وحدت دارند.

    در امر و نهی نحوی تحکم هست، تحکم آمر و ناهی به مامور و منهی. این تحکم خود را فارغ از مشارکت مامور و منهی می‌بیند و خواستار اطاعت است، اطاعت از چیزی که از اساس از آمر و مامور فارغ است. از این ناحیه است که قانون‌گذاری امر به معروف و نهی از منکر میل پیدا می‌کند تا سازمانی برای آن تشکیل دهد. با این حال در معروف (شناخته/آشنا) و منکر (ناشناخته/ناآشنا) یک آشنایی اساسی هست.  این آشنایی اساسی قانون‌گذار را دعوت می‌کند تا آموزۀ امر به معروف و نهی از منکر را همگانی بخواند.

    تاریخچۀ تقنین امر به معروف و نهی از منکر به یک نقطۀ مشخص رسیده است: قانون حمایت از آمران به معروف و ناهیان از منکر. این نقطه خود را آماده پذیرش پدیده‌های نوینی نظیر سوت‌زنی/افشاگر فساد ساخته است. حالا وقت آن است که قانون‌گذار از پس نظر به این تاریخچه و توجه و فهم این نقطه دربارۀ نقطۀ بعدی تصمیم درستی بگیرد. تصمیمی که قانون را آماده بلوغ آموزۀ امر به معروف و نهی از منکر درجمهوری اسلامی ایران سازد.

برای کسب اطلاعات بیشتر درباره این گزارش، از طریق منوی تماس با ما در قسمت بالایی سایت، اقدام نمایید

 

قانون امر به معروف نهی از منکر
گروه مطالعات علوم دقیقه
زندگیِ ناامید
به بهانهٔ حذف انتگرال از کتب آموزشی دبیرستان
آیا انسان شجاعت آن را دارد که این جهان بیمار را بر دوش بکشد و ناامید نشود؟ ریاضی تمرین این شجاعت است. تمرین امید به شگفتی. زیرا ریاضیات نه با کاربردهایش بل با کشف قطعیت چونان معجزه‌ا‌ی، در میان جهانی که بیماری از سر و روی آن می بارد، با امید به اینکه انسان می‌تواند در این جهان بیمار خودش بماند، زنده مانده است و انسان را زنده نگاه داشته . این امید نام دیگر زندگی است. آن زندگیِ ناامیدی که کمر به هدم ریاضی، چه در قامت دفاع از آن و چه در قامت حذف و طرد آن بسته است، پیش از آنکه اتهام سیاست‌گذاران و سیاستمداران باشد، اتهام خود علم و مدعیان علوم محض و از جمله ریاضی است.


سرمقاله
عروسِ فراموش‌شده
آیا ایران می‌تواند ائتلاف اقتصادی را جایگزین حمایت مالی از مقاومت کند؟
عده‌ای در ایران مدت‌هاست دست روی دست گذاشته و منتظرند تا با روی کار آمدن یک «دولت همسو» حمایت از جریان مقاومت شتاب گیرد و ایران تمام امکانات خود را برای پشتیبانی به میدان آورد. جدا از اینکه ایران به واقع چقدر سرمایه و امکانات برای پشتیبانی از جریان مقاومت دارد، پرسش مهم این است که پیشبرد سیاست صریح و فوری برای نجات اقتصادی آیا با حمایت مالی ممکن است؟


سرمقاله
خون لختۀ سیاست
اقتصاد سیاسی مولد، به‌عنوان دستور کار عاجل جبهه مقاومت
همان‌طور که اسلام عقیدتی نمی‌توانست به‌عنوان یک منبعِ داراییِ ازپیش رستگارکننده، نقطۀ اتکای زندگی مسلمان باشد، بلکه اسلام، آزمون و ابتلای هرروز و هرلحظۀ زندگی مسلمان است، نفت هم نمی‌تواند به‌عنوان یک منبعِ ازپیش تامین‌کنندۀ زندگی قرار گیرد. نفت به پایان رسیده است، هم‌چنان که اسلام عقیدتی به پایان رسیده است. ما نیازمند یک اقتصاد مولد هستیم


گروه گفتار سیاسی
نوشتن، تجارت‌کردن
مرکانتیلیسم و تولد تجارت
مشهور است که متون مرکانتیلیست‌ها از متون اقتصادی پیشینیان ماهیتاً متفاوت است. آن‌ها در شرایطی که خود به لحاظ اخلاقی متهم بودند، برای روشن‌کردن کار خود برخلاف گذشت‌گان، نه رسالاتی اخلاقی بلکه متونی فنی درباره تجارت کردن نوشتند.



موسسه علم و سیاست اشراق
تهران خیابان شریعتی،بالاتر از طالقانی
خیابان بوشهر،پلاک21،واحد5
شماره تماس : 09355643099



عضویت در باشگاه مخاطبین

نزد آن­ها که دانایی را حق خود می‌دانند، پرسش از قیمت علم پرسشِ حسابگرانی محافظه‌کار است که نهایتاً حاضرند زندگی کنند به هر قیمتی. با این حال، آموختن به چه قیمتی؟ این سؤال حتی اگر از سرِ بی‌حالی و خستگی بر زبان آمده باشد در ما امید و هراسی زنده می‌کند، نکند این راه که رفتن دارد و بازگشتن نه، دست‌کم برای من، بی‌سرانجام و بی‌حاصل باشد. آن‌ که با خود چنین نجوایی نداشته باشد، نه قدر زندگی بلکه پیش از آن، قدر خود علم را ندانسته است، چرا که علم پیش از هر گزاره‌ی صادقی که درباره‌ی چیزی داشته باشد، مدعی زندگی انسان است؛ هر آنکه خود را وقف چیزی همچون علم نمی‌کند، شخصیتی بی‌قدر است.

(تمام حقوق متعلق به موسسه علم و سیاست اشراق است)